Avatar: Suyun Yolu

“Oğluma karşılık oğlun”

13 yıllık bekleyişin ardından gelen Avatar: The Way of Water, olayın Pandora’nın görkemli görüntüsü ve gizemlerinden çıkıp tamamen kişisel bir husumete dönüştüğünü gördüğümüz, ilk filmdeki sorgulamaları ve Na’vi halkının etiklerini boşa çıkaran bir filmdi. İlk film klişe ama kalan birçok sebepten ötürü efsane denebilecek seviyedeydi; ancak burada ilk filmde gördüğümüz birçok şeyin tersi oluyor. Zorunda kalmadığı sürece savaşmak istemeyen karakter bir anda savaş meraklısı oluyor. Özünde insan olan Jack Sully, herkesten çok Na’vi gibi davranıp bir başarısı olmamasına, hatta korkup kaçmasına rağmen gereksiz rolleniyor.

Film boyunca sürekli aynı şeyleri görüyoruz. İlk filmde gördüğümüz eğitim sahneleri ve alışma süreci burada da var. Bunun yanında sürekli kaçırılan çocuklar; biri kurtarılıyor, diğeri kaçırılıyor derken aslında aynı şeyleri izleyip duruyoruz. Sadece görsellik ve atmosfer bizi büyülüyor ve bunu izlerken hissedemiyoruz. Bu klişe ve aynı şeyleri izlerken sıkılmıyoruz; aslında bakarsanız önemli olan da bu gibi: sıkılmıyoruz.

Saçma bulduğum başka bir şeyden daha bahsedeyim: İlk filmde insanlardan her anlamda farklı gösterilen Na’viler, bu filmde bayağı insan gibiler. Birbirlerini zorbalayan ergenlerden klasik Amerikan komedisine kadar aynı. Renkleri mavi olmasa farklı bir ırk izlediğimizi anlayamayacağız diyerek abartabilirim hatta. Bunu karakterlerle bağ kuralım diye mi yaptılar bilmiyorum ama o farklı havasını bitirmiş.

Tüm bunlar yetmezmiş gibi 3 saatlik filmin yarısı, Sully ve ailesinin sığındığı Metkayina klanını anlatmakla geçmesine rağmen final savaşında klanın umursanmaması, savaşın sadece aile etrafında yaşanması gibi saçma salak şeyler de barındırıyor. Özellikle sinemada izlerken tüyleri diken diken eden ama birkaç saat geçtikten ve üzerine biraz düşündükten sonra övülecek pek de bir şeyi olmadığını anladığım filmlerden Avatar: The Way of Water.

Kısacası bazı insanlar için deneyim çok da önemli değildir; onlar için hikâyenin bir amacı olmalıdır. Film bittikten sonra sadece görselliğiyle değil; diyalogları, hikâyesi, müzikleri, iyi yazılmış karakterleri, hatta söyleyemedikleriyle bile anılmalıdır. Neyse ki ben onlardan değilim. Bu belki kötü bir şeydir ama bu filmi tüm kötülüklerine rağmen sevdim.

Çok kötü buldum. "Çok kötü" derken; beklenti, malzemeye harcanan fiyat sonucu ortaya çıkan filmden bahsediyorum elbette. Yoksa vasat bir animasyon filmi olmayı başarıyor. 1-2 duygunun tesiri altına da alıyor. Ama geri kalanı dışarıdan çok lezzetli görünen, içi boş bir kabak gibi.

Biraz Dark Crystal, biraz Ejderhanı Nasıl Eğitirsin?, biraz The Abyss ve eser miktarda Jungle Book türevi animasyonlar içeriyor Avatar. Ama hiçbirinden ne daha iyi ne de onlara yakın. Çünkü ilk filmdeki klişe senaryo ve yapış yapış "kahrolsun emperyalizm" çığırtkanlığının üzerine bir şey koymayı geçtim, hikayeyi küçültüyor. Anlatacak hiçbir şeyi yok. Daha açılışından itibaren Pandora'ya neden döndüğümüze dair bir motivasyon üretemiyor. Filmin ilk 1 saati boyunca Cardinal'in neden Jake'e taktığını anlamaya çalışıyoruz. Çünkü öyle istiyor, tek bir adam için soykırım yapmaya hazır. Filmin sonunda ise soykırım yapmaya tüm kalbiyle hazır o adamın evlat sevgisini ve kurtuluşunu izliyoruz. Peki.

"Kahrolsun emperyalizm" çığırtkanlığı dediğim meseleye bir paragraf açmam gerek. Cameron iki filmde de "doğa dostu, halkların kardeşliği, insan makinelerine lanet olsun" gibi metaforların üzerine eğildi. Fakat - şikayet etmiyorum - kendisi sinema kimliğini büyük makinelerin fetişizmi üzerine kurdu. Terminator bunun en basit örneği. Bunları çekmekten hoşlanıyor. Yönetmenine bak, filmini al hesabı yapınca yine bir motivasyon kaybı yaşanıyor. Bu motivasyon zedelenmelerinin arasına bir de kötü diyaloglar, yer yer kötü yönetmenlik eklenince aşırı bunaltıcı bir deneyime dönüşüyor. Aksiyonun tavan yaptığı 30 dakikalık bir bölüm dışında her şey hantal ve suni. Kamera hareketlerinin bazıları Unity ile yapılmış amatör bir sinematik gibi gösteriyor.

Ve benim için en can alıcı noktası ise estetik zevkleri besleme parolasıyla yola çıkmış bu dünyanın özgün bir görüntü verememesi. İnanılmaz renderlar alınmış, eminim sanat ekibi çok büyük problemlerle karşılaşıp, deli gibi çözümler bulmuşlardır. Ama filmin özgün bir estetik dili yok. Yazılan görsel kompozisyonun çok çok iyi işlenmesi var sadece. Ama kompozisyon vasat. Örneği en iyi Cameron ve Spielberg filmlerinin karşılaştırması ile destekleyebilirim. Spielberg filmlerinin birçoğundan parça parça görsel hatırlıyorum. Avatar 1'den hiç hatırlamıyorum, 2'den hatırlayacağım tek şey de "su çok güzeldi" olacak. Çevre tasarımının neredeyse aynısı bir dolu oyun ve filmde var. Canlı tasarımları da aynı şekilde.

Son fikrim ise şu; Hollywood'un sürekli olarak yükselip, sonra da 15-20 yıl ortadan kaybolan klişe fikirler bütününün cilalı hali. 2 saati geçmeyecek bir animasyon filmi olsaydı var olan boşlukları neredeyse bitecek kadar azalır, görsel tasarım olarak daha geniş bir yelpaze sunabilirdi örneğin. WolfWalkers ve İrlanda Folklör Üçlemesi serisinin diğer iki filmini hatırlayalım mesela. Sonra da Pandora gezegenini o aleme adapte edelim. Karşınızda uzun yıllar unutulmayacak, animasyon Oscar'lı, duygu dolu bir film. Ama Cameron yapınca kabağa dönüşüyor.