Yazgı

Hayat yaşamaya değer mi?
Evet, tam da anlamsız olduğu için. (Albert Camus)

1942 tarihli "the stranger" romanındaki Albert Camus'un ana felsefesinin alınarak uyarlandığı film. Bir roman uyarlaması değil burayı iyi ayırt etmek gerek bir fikir esinlenişi. Film, Meursault karakterinin iç duruşunu ve felsefesini alarak Musa'ya taşımıştır. Bu açıdan gayet başarılı. Karakterin duygusuzluğu, hayatı anlamsız buluşu, olaylara karşı tepkisizliği gibi unsurlar rahatsız edici seviyede yedirilmiş durumda.

Bu tür filmlerde asıl üzerinde durulmadığını düşündüğüm nokta, gerçekten ahlak, din, kanun, etik artık adını neyle tamamlarsanız tamamlayın, toplumsal yaşamayı bir nevi mümkün kılan tüm suç işleme unsurunu kısıtlayan veya zevk almayı mümkün kılan oluşumları yok saymak gerçekten bir toplumun var olmasını mümkün kılabilir mi? Evet, ilk bakışta ahlak-etik unsurunun tamamen insanların bakış açılarına göre oluşan birşey olması kişiye cezbedici gelebilir fakat Musa'nın savcı ile diyalogunun olduğu sahnede şöyle bir keskin nokta var;

Savcı - Çocukların öldürülmesi nasıl iyi bir şey olabilir?
Musa - Çocuklar açısından iyi bir şey olmayabilir ama öldüren açısından iyi birşey olabilir.

Bu bağlama göre (toplumsal kurallarımıza göre) suçu işleyen kişi için suç artık suç değil onun yararına olan bir durum için davranışa döner. Çocuğun öldürülmesi insanlar tarafından uydurulan etik kuralların ürünü olarak kötü kabul edilir. Bu durum diğer tüm suç olarak varsaydığımız durumlara da indirgenince artık tecavüz, hırsızlık ve aklınıza gelen diğer her unsur da yapan kişi için faydalıysa artık önemli değildir. Böyle bir düşünce akımı bir toplumun devamlılığını mümkün kılabilir mi? Benzer uç düşünceler spinoza'da da bulunmaktadır fakat bunlar bana hep toplumsal ilerlemeye destek olmak yerine toplumsal çöküşe yol arayan anlayışlar gibi gelmektedir.

Engin Günaydın dışında beğendiğim bir oyunculuk olmadı. Zeynep Tokuş'un da çoğu sahnesi çiğ kalırken Savcı ile Musa arasındaki diyalogda çok fazla yapmacıklık doluydu.

Romanın en can alıcı kısmını sadeleştirmiş filmde Zeki Demirkubuz. Killing an Arab epizodunun olduğu kısım filmde climax bile yaratacakken hatta görsel olarak romanda çok iyi resmedilmişken fazlasıyla yüzeysel geçmiş filmde Zeki. Zaten daha sonra verdiği bir röportajında romanda ideolojik olarak kabul etmediği yerlerden biri olduğunu söylüyor ve katil değil filmde Mersault. Tam tersine suçu üzerine alan biri. Romanın hikayesi görsele vurulduğunda baya bi foyası çıkdığını söylemiş yönetmen bende aynı fikirdeyim. Romanda kadın karakterler fazlasıyla konu dışıyken ve sembolikken filmde ahlaki ve sosyo-ekonomik açıdan bir gedik oluştururlar. Sinem karakteri filmde inanılmaz ahlaksız gözükür Musa'nın tam tersi olarak. Bu duruma neden olan görsel ile metin arasındaki farktır. Arabın öldürüldüğü kısımlara Kürt temasıda eklenebilirdi ama eklemedi Zeki çünkü yan anlam olarak fazlasıyla ırkçılığa kayacaktı romandaki gibi filmde. İntihar edenler değişir filmde yine bu nedenle Sinem karakterinin kötü görüntüsünü zayıflatıp dikkatleri Musanın üzerine çekmek için. Roman 1942'de yazıldı en büyük söylemlerii romanın kutsal bir dünyada yaşamıyoruz , insan doğası hakkında söyleyebileceğimiz iyi yada kötü bir şey yok ve ruhumuz otorite ile araya koyduğumuz mesafeden ibaret gibl geçmiş bayatlamış söylemler. Mahkeme sahnesinde adalete bu kadar giydirilmesine gerek yok zaten hukuk sistemi mahkemeler kuruluşları itibariyle zenginleri tüccarları halk içinde korumak ve daha önce çalıp çırptıkları metaları meşru zemine oturtmak için varlar anyı mantıkla aynı dönemlerde polis ve jandarma sistemide kuruldu zaten. Romanı okurken pek farkedilmiyor fakat izlerken yine ortaya çıkan bir hakikat Musat karakteri tamamen kadınların arzularına teslim olmuş bir karakter. İnsan ruhunun yabancı dil bilmek iyi bilgisayar kullanmak ve yakışıklı olmaktan farkı yok söylemi, Musanın sırf istedi diye Sinemle evlenmesi, onu aldatınca karşı çıkmaması kabullenmesi, sinemaya gittikleri sırada onları reddetmelerine rağmen tekrar gelmesini sorgulamaması, sevişmek istemediği zaman bırakması kızmaması, bacağını açtığı zaman uyarılması. Hafızasız neden-sonuç ilşkilerini reddetmiş halinin tersine kadınlara dair bazı değişmez durumları direk hakikat olarak kabul etmesi bu durumun güçlü kanıtları. Aslında Musa ve Mersault karakterleri ölüdür ve karşı çıktığı şey adalet ataerkil düzen ve sistem değildir, karşı çıktığı kabul etmediği şey bir erkeğin yaşamak için motivasyona ihtiyacı (neden değil) olmadığıdır.