Sürgün

‘SÜRGÜN’DEN SÜRÜLMEK
İstanbul'dan Anadolu'daki bir köye sürgün edilen ama bu konuda rahatsız olmayan bir öğretmen: Hizmet yapmaya çalışır; yol yapılması, su kanalı açılması…
Filmdeki çatışılan unsur; muhtar. Çıkarlarını korumak için rüşvet verdiği memurlara 2-3 defa vurgu yapılır. O memurların kıtlıktan çıkmış gibi yemek yemelerinin resmedilmeleri biraz tuhaf. Yani sanki biraz bodoslama dalma çabası…
Muhtar, köylülerin öğretmen sayesinde aydınlanacağı için bunu istemez. Köylüyü nasıl aydınlattığıyla ilgili pek bir şey yok filmde. Öğretmenin öğrencilerden yani sınıfta verdiği derslerden ziyade köye yaptığı hizmetler var.
Muhtarın ayağını kaydırmaya çalıştığı öğretmene imam da sahip çıkar. Öğretmen imamı da bilinçlendirmiş; klasik ‘aydın öğretmen yobaz İmam’ klişesinden sıyrılmış gibi bir hava esmiş filmde!
Öğretmenin nasıl eğitim verdiği, eğitim ilkeleri, öğrencilerle sınıftaki durumları; yani sınıf içi sorunları çözmesi, eğitim öğretim faaliyetinde nasıl davrandığı ile ilgili bir unsur yok filmde. Dolayısıyla bir eğitim filmi değil.
Kasabadaki bütün meslekler yani unutulmak üzere olan meslekler de gösteriyor Kalaycılık, nalbantlık, demircilik… Eğitimden fazla iyi ana baba, iyi komşu iyi evlat, iyi asker olmayla ilgili klişeler
00.54.00 ve 1.02.35 dakikada filmin neye ve hangi kesime göz kırptığı ya da eğitim soslu asıl derdi belli oluyor: Cumhuriyet askerleri tarafından din eğitimi verilirken basılan hocanın ve çocukların dışarı atılma sahnesi; çuval atar gibi çocuk fırlatan askerler manzarası, memurların yemek yemesi gibi abartılmış.
Ve bir de birçok kitabın yakılması. Yakılan kitapların ne olduğunu anlamak imkansız. Fakat, belli ki Kur'an öğreten kitaplar ya da Kur'an’ı Kerim de olabilir. Yani bunun düşünülmesine zemin hazırlanmış sanki.
55. dakikada Türkçe ezan var. Bu da insanların zulüm gördüğü bir sahneye denk getirilmiş. Dinin yaşanmasının baskılandığı bir sahnede Türkçe ezan.
Ve köydeki sakıncalı molladan, bir motivasyon ya da ‘gaz verme’ konuşması; yükselecek olan yeni İslami nesile bir selam …
Filmde her şey ve herkes tek boyutlu; Cumhuriyet ile hesaplaşma, öğretmenin eğitim anlayışı, öğretme tavrı, muhtar… Herkes o kadar yüzeysel ki, sanki bir kartonun üzerine öylesine iliştirilivermiş kuklaların hareketleri… Karton kutu fazla sallanır veya fazla hareket olursa düşecekler.
1.15.45 Öğretmene soruşturma açılır: Sınıfta öğrencilere ‘şey’ diyeceği yerde Allah ve peygamberden çok bahsetmesinden dolayı.

1.18 de Toprağa gömülmüş kitapların çıkarılması, ‘sakınvalı olduüu belirtilen mollanın kitaplara hürmetinden anlıyyoruz ki, dini kitaplar. Çok etkileyici bir sahne.
Eğitim filmi seyretme umudum vardı. Hüsran oldu. Hani siyasi içerik, hesaplaşma da yap istersen yönetmen… Ama bu kadar da yüzeysel ve kötü bir film olamaz.
Dediysen ki; Cumhuriyet i eleştirmenin müşterisi hazır, ne yapsam izlerler. E o zaman da kitlene ayıp olmuyor mu? Ne versek olur… Ama o kitle de tamam diyorsa… Bilemem.
Hangi yıllar olduğuna değinilmemiş. Cumhuriyet’in ilk yılları mı, İnönü devri mi? Bu net değil.
Genç Cumhuriyet’in yaptığı iddia edilen yanlışlarla ilgili eleştirilerden rahatsız değilim. Eleştiri her zaman olur ve olmalıdır, herkese ve her konuda. Bunlar doğrudur veya yanlıştır ayrı konu. Cumhuriyet ile ilgili bir saygısızlık veya hakaret falan da yok. Ama konu sanat olduğunda bakılması gereken şey, saygının olup olmamasından daha öte bir şeydir; estetik, sanat, derinlik.
Seyircinin hoşuna gideceği düşünülen klişelerle dolu, derinlikten uzak ve izleyiciye ayıp eder şekilde çekilen bu film 1992 mahsulü.
Neden şimdi eleştiri denilirse…
Yurtdışında eğitimle ilgili çok iyi filmler var.
Bizde neler yapılmış derken yolum ‘Sürgün’e düştü. Umarım siyasi düşüncesi ne olursa olsun eğitim filmi çekecek olanlar buna benzer filmlerden sürgün olurlar.