Maymunlar Cehennemi: Şafak Vakti

Bu film, ilk filmin hayvanların insan biçimci/antropomorfist şekillerde tasvir edilmesi ve insani yönlerin ve niteliklerin yüceltilmesi anlamında bir devamı, evet. İnsan uygarlığının doğaya ve hayvanlara ve elbette yaşayan bütün canlılara yaptıklarını göstermesi anlamında aynen ilk film gibi bizi farklı bir noktadan bağırmaya çağırıyor, burası doğru; ama aynı zamanda bütün hayvan karakterleri kaale almamızın ve önemsememizin sebebi de onların aslında insan gibi olmaya başlamaları, yani akıllarını kullanmaya başlamaları oluyor. Bu noktada en azından hayvan hakları ile ilgilenenler açısından hayvanların gerçekten de kaale alınmamalarındaki en büyük sebep, hayvanların insan zekasına sahip olmaması sebebiyle sömürülmeye ve acı çekmeye devam etmesidir. Hayvanlar başlarına gelen bütün o kötülüklerin sebebini kavrayamıyor, ama onlara yaşatılan bütün bu zulümleri, kötülükleri, ve acıyı yaşayarak, ızdırap çekerek hayatta kalmaya çalışıyor ve ölüyorlar, öldürülüyorlar. Kıstas noktamız onların insan gibi bir zekası olması değil, insan gibi his ve duyguları olması; ölmek değil yaşamak istemeleri olmalı. Hayvanları akıl sahibi olduklarında insanlar gibi herşeyi yıkacak gibi bir tavırlar eleştirerek insanı öven bir eleştiri yapmak hiç doğru değil, gerçekçi değil. Bu yüzden hayvanların akıl sahibi olur olmaz iktidar hırsına kapılmaları ve özellikle de bunu yapanın Koba olması bana samimiyetsiz geliyor. Koba'nın ilk filmde korkunç hayvan deneylerinde kullanılan ve artık acı çekmeye karşı nasır bağlamış bir maymun olduğunu biliyoruz. Hayvan hakları ve hayvan deneyleri konusunda birşeyler okuyanlar, izleyenler Koba'nın başına gelenlerin milyonlarca hayvanın günlük, rutin yaşam standardı olduğunu biliyor. Bilmeyenler dayanabileceklerse youtube'dan izlesin. Koskoca filmi Koba'nın kötülüğü üzerine kurmak ve Sezar'ı insanlardan özür dileyen ve kendi türünü suçlayan bir konuma indirgemek bana hiç masum görünmüyor. Koba'dan veya isimsiz Kobalardan, rahatça her yıl deneylerden öldürülen hayvanlardan kim insanlar adına özür diledi ki -ki buna birinci filmdeki iyi bilim adamları da dahil- Koba adına Sezar bütün insanlardan özür dilesin? Dilemeli mi?

Hayvanları veya doğayı olduğu gibi anlatabilmek ve ortak noktalara temas ederek hikayeler anlatmak bir meziyet ve bu meziyetin çok güzel sergilendiği eserler var; mesela Pi'nin Yaşamı ya da The Grey... Hayvanlar veya doğa, onların olmamızı istediği şey değil, olmak zorunda da değil, ve onları bizim istediğimiz şey olmaya zorlarken nesnel ve hakiki olan şeyi gözden kaçırabiliyoruz, kaçırıyoruz. Maymunlar Gezegeni serisinin devam filminde de hakiki olanı anlama çabası- ki ilk filmde daha samimi bir çaba görürken- hayvanlarla ilgili gerçek olmayan masallara kapılıp gidiyor ve onların yaşamak zorunda bırakıldığı kötülükleri görmemizi, anlamamızı mümkün kılmadan bitiyor.

Şunu bilmek gerek ki Maymunlar Cehennemi serisi, hiçbir zaman için günümüz popüler kültürünü mutlu etmeyi, bol efektli filmler yapmayı konu alan bir yapım değildi. Bu yüzden, karşılaştırması da 2010'larda çıkan yapımlarla değil, 1968'de başlayan seriyle yapılabilir, bunun dışında yapılacak her yorum, her düşünce abes kaçacaktır.

Eski filmlerde; maymunlar gelişiyor, fikirleri, düşünceleri, duygusallıkları gelişiyor ve ihaneti öğreniyorlar. Kendinden olmayanı yok etmeyi öğreniyorlar. Güçlünün yanında kalmayı, güçsüzü ezmeyi öğreniyorlar. Güçlü olanın haklı olduğunu sanıyorlar, günümüz dünyasına benziyor. İnsanın özelliklerini alan maymun, zamanla evren içinde kaybolmuş, yapayalnız hissediyor ve savaşacak askerlerde bulamıyor. Hemen ardından da tanrı inancına gerek doğuyor ya da tanrı, film serisindeki maymunların yozlaşmış toplumlarını düzeltmek için elçisini yolluyor, bu kısım seyircinin takdiridir. Akabinde peygamberlere sahip oluyorlar, savaşın diyor peygamberleri! İnancımızı yaymak, dünyaya iyilik getirmek için savaşın. Savaşıyorlar. Tüm evreni yaratan bir tanrıya, onlara yollanan elçiye inanıyorlar. Her bunaldıklarında kutsal kitaplarından iyilik öğütleyen şeyler okuyorlar. Toplandıklarında; kutsal kitaplarındaki şu ayetleri okuyup kendinden olmayanı katlediyorlar.

"insana dikkat edin, o şeytanın pençesidir, tanrının en ilkel yaratığıdır, spor için öldürür ya da hırsı için. evet kardeşinin toprağına sahip olmak için kendi kardeşini öldürür. çok çoğalmalarına izin vermeyin yoksa bir çölü kendi evi yapacaktır ya da sizinkini. onu ormandaki inine sürükleyin, onun için en iyi şey budur."

Yetmiyor, kutsal kitapları heykelleri müstehcen buluyor, bu yüzden din adına tüm heykelleri yıkmaya başlıyor ve bir çeşit ahlak anlayışına sahip oluyorlar. Zaman geçtikçe; savaş karşıtı, dini reddeden maymunlar çıkıyor ve onları dışlıyor, hapse tıkıyor, askerlik yapmak istemeyen maymunları vatan haini ilan ediyorlar. Onları normalden saymıyorlar ama zaten tarih, bize her 75-100 yılda bir normal algısının tamamiyle değiştiğini ve normalin, er geç değişime mahkum olduğunu gösterecekti. Hatta, maymunlardaki ırkçılık öyle bir raddeyi alıyor ki, filmde sık sık "tek iyi insan ölü insandır" sözünü söyleyerek, ırkçılık, militarizm karşıtı bir çok filmin yapmak isteyipte yapamadığını başaracak, oturaklı bir duruş sergileyeceklerdi. Bu seri, en başından itibaren izlenmelidir. Sosyolojik bir baş yapıt, tabi ki eski yapımları.