Yaratık

Üzülerek söylüyorum ki Alien (1979) ne zaman izlesem, ilk 40 dakikası bana sıkıcı ve gereksiz geliyor. Bu kısımda seyirciye bir şeyler açıklamaya çalışıyor ama bunu yaparken gereksiz detaylarla boğuyor. Sonuç olarak filmin içine tam girmeden kopuyorum. Asıl konuya daha erken girseydi ve vermek istediği bilgileri ufak diyaloglar üzerinden aktarsaydı, çok daha akıcı bir deneyim olurdu.

Bunun dışında Alien filminde kusur bulmak gerçekten zor. Belki mürettebatın sürekli ayrılması tartışılır ama en göze batan şey kesinlikle kedi. Karakterler canlarını tehlikeye atıp kediyi kurtarmaya çalışıyor, halbuki senaryoya neredeyse hiç hizmet etmiyor. Daha çok Ridley Scott’ın isteği üzerine eklenmiş gibi. İzleyicide “mürettebat ölse de olur, kedi yaşasın” duygusu uyandırmak istemiş olabilir ama ben tam tersine “ölse de kurtulsak” dedim.

Alien kesinlikle zamanının ötesinde bir film. Ama bunu CGI için söylemiyorum. Tonu, atmosferi ve korku-gerilim yaklaşımı o dönemde eşi benzeri olmayan bir seviyedeydi. “Zamanının ötesinde” derken tam olarak bunu kastediyorum. Çünkü bu tabir çoğu zaman yanlış anlaşılıyor; insanlar hemen CGI ya da teknik efektlerle bağdaştırıyor. Oysa Alien’ın asıl gücü, seyirciyi boğucu bir atmosfere hapsetmesinde, yaratığı göstermeden gerilimi tırmandırma biçiminde ve uzay korkusunu daha önce kimsenin denemediği şekilde işlemesinde.

Yaratığın tasarımı H.R. Giger’in imzasını taşıyor ve bunu sadece görsel bir unsur olarak düşünmek büyük hata olur. Alien, hem biyomekanik bir korku hem de bilinmeyenle yüzleşmenin simgesi. Giger’in detaylı çalışmaları, yaratığı hem gerçek hem de kabus gibi hissettiriyor; bu da gerilimi baştan sona yüksek tutuyor. İzlerken sürekli bir tedirginlik, “bir sonraki köşede ne çıkacak?” hissi yaşıyorsunuz ve bu klasik korku filmlerinden çok farklı bir deneyim sunuyor.

Mürettebatın sürekli ayrılması, bazen sinir bozucu gelse de aslında gerilimi artırmak için kullanılan bir teknik. Her karakteri izole ederek, yaratığın varlığını daha tehditkar ve kaçınılmaz hâle getiriyor. Ancak bunun yanına kedi olayı eklenince, Ridley Scott’ın mizahi ya da duygusal denemesi biraz gözüme battı; çünkü gerilim ile duygusal bağın dengesi bazen sekteye uğruyor.

Alien’ın en güçlü taraflarından biri de ses tasarımı ve müzik kullanımı. Jerry Goldsmith’in minimal ve gergin müzikleri, yaratığın görünmediği sahnelerde bile kalbinizi sıkıştırıyor. Uzay gemisinin mekanik sesleri, kapalı alan hissi ve karakterlerin soluklarıyla birleşince, bir izolasyon ve ölüm korkusu atmosferi yaratıyor. Bugün bile bu film izlenirken gerilimi hissetmek mümkün, işte bu yüzden zamanının ötesinde bir film Alien.

Alien sadece bir korku ya da bilim kurgu filmi değil; aynı zamanda sinemada anlatımın, karakter yazımının ve atmosfer kurmanın nasıl devrim yaratabileceğinin kanıtı. Bugün hâlâ üzerine konuşuluyor, yeni filmleri çekiliyor ve tartışmalar sürüyorsa, bu filmin yarattığı etkinin ne kadar kalıcı olduğunu gösteriyor.

Alien evreninin görsel tasarımına yıllarca hayranlık duydum. H.R. Giger’ın uyuşturucunun etkisiyle çizdiği endüstriyel makineler ve cinsel organlar karışımı çizimlerini sürekli takip ettim. Fakat bir türlü oturup tüm seriyi adam akıllı izleme fırsatı bulamadım. Ama neyse ki ilk 3 filmi sonunda detaylıca izleyebildim.

Öncelikle bahsettiğim gibi görsel atmosfer şahane. H.R. Giger’ın çizimlerini senaryoya adapte etme kısmında ve evreni oluşturma noktasında Scott Ridley muazzam bir iş çıkartmış. Stan Winston’ın yaratık tasarımlarını bu şekilde hayata geçirmesi ise inanılır gibi değil. Adam muazzam bir heykeltıraş.

Yaratıkların orasından burasından endüstriyel borular, sanayi maddelerine benzer cisimler çıktığı için ve filmler genelde uzay gemilerinde ya da fabrika gibi noktalarda geçtiği için ayrı bir tehdit oluşuyor izleyicinin gözünde. Uzay gemisinin içinde elbette devasa borular, çarklar, mazgallar var. Ve karanlıkta belli belirsiz görünen bu cisimler xenomorphları çağrıştırdığı için ’’ah geldi, gelmemiş, yoksa o mu?’’ gibisinden düşüncelerle sürekli tansiyona gömülüyorsunuz.

4 filmin her birinin farklı yönetmenler tarafından çekilmiş olması da ayrı bir tat. Her biri çok usta isimler ve her biri kendilerinden değer katmışlar bu evrene. 3. ve 4. filmlerde bariz bir düşüş olsa da ben 3. filmi de seviyorum. Ve muhtemelen 4. filmi de seveceğim. Zaten sonrasında B Movies dediğimiz Alien vs. Predator’ler işin içine giriyorlar. Bunların da alıcısı, beğeneni var artık. Ona laf etmek de pek mantıklı olmaz. 2012 yılında da Prometheus filmi ile biraz daha işin felsefik, kendisine yarattığı mitolojik kısmına giriyoruz.

Her filmde yaratıktan kaçış aşamasını süsleyen iyi, ufak hikayeler mevcut. Ancak ben bunları anlatmayacağım elbette. Eğer izlemek isterseniz bu muhteşem seri 6 filmden oluşuyor. İlki 1979, sonuncusu ise 2017 yılında gösterildi. Kesinlikle öneriyorum, bir denemelisiniz.