Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok

İnanılmaz bir film. Uzun zamandır böyle kaliteli bir savaş filmi izlememiştim. 1929 daki versiyonunun yeniden çevrimiymiş. Eski versiyonunu izlemedim. O da bir romandan uyarlamaymış. 100 aradan sonra bir versiyonun çekilmesi her zaman nazarımda bir puan artıdır. Artık eskiyi izlemiş kimsenin kalmadı yeniden çevrimler daha objektif değerlendirilebilir.

Filme gelirsek, sadece birinci dünya savaşını değil, savaşa coşkuyla giden askerlerin karşılaştığı psikolojik etkileri, diğer adıyla "siper savaşları" denilen bu dünya savaşının bu ismi nereden aldığını, versay anlaşmasında Alman'lara dikte edilen politik durumu başarılı bir şekilde aktarmış. Ayrıca siper savaşlarında ilk tank kullanmış olan Fransız'ların bu silahları kullanırken oluşturduğu ilk korku ve etkiyi başarılı bir şekilde aktarmış. Tüm bunların yanında en vurucu olan açlık-arkadaşların ölümü gibi unsurlar da kademe kademe yedirilmiş durumda. Gerilim anlarındaki o tek trampet sesi kadar etki verici başka ne olabilir di?

Tek ve genel olarak eleştirilmiş olan final sahnesine gelirsek, ne gerçek kayıtlarda ne romanında son günün saatlerinde böylesi bir intihar sahnesi kayıtlara geçmemişken filmin bunu vurucu bir etki yapabilmek için kullanmış olması. Bir çok nokta bu kadar gerçekliğe uygunken bu kısım evet istediği etkiyi yaptı ama bir tık da sırıttı.

İzlenmesi gereken muazzam bir film.

Şimdiye kadar sanırım birçok savaş filmi izlemişimdir, All Quiet on the Western Front (2022) ta bunların en iyilerinden birisiydi. Aslında izlemeden çok önce dikkatimi çekmişti ve filmle ilgili karşılaştığım yorumların olumlu olmasına rağmen yine de izlemek istememiştim. Çünkü kafamda, artık bir savaş filminde daha önceki izlediklerimden farklı olarak ne görebilirim ki düşüncesi hakimdi. 'Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok' romanı daha önce 1930 yılında sinemaya uyarlanmış ve en iyi film oscar'ı kazanmış olmasına rağmen, bu filmin Almanlar tarafından yeniden uyarlanarak en iyi film oscar'ı adaylığı aldığını görünce filmi izlemeye karar verdim.
Film, 1. Dünya savaşı sırasında gencecik öğrencilerin hiç bir eğitim almadan savaş alanına gönderilmesi ile başlıyor. Hikayenin başında tanıştığımız Paul ile finale kadar sürecek bir yolculuk başlıyor. Bu durumun aslında bir çok savaş filminde karşılaştığım tanıdık bir anlatı biçimi olduğunu söyleyebilirim. Hatta Sam Mendes'in '1917' (2019) isimli filmi, bu filmden çok kısa bir süre önce çekilmiş olmasına rağmen bu kadar benzer bir hikayenin yeniden çekilmiş olması da izlerken beni oldukça şaşırttı. Filmin başında karşılaştığım bu şaşkınlık hali, filmin sonunda cevabını alıyor. (Yazımın sonunda bu durumu açıklamaya çalışacağım.)
Dikkat! yazının bundan sonrası filme dair ayrıntılar da içermektedir.
Paul, savaş alanında defalarca ölümle burun buruna geliyor, hayatta kalmanın kurallarını birer birer bu şekilde öğreniyor. Öğrendiği her şey bir sonraki karşılaşacağı tehlikede hayatını kurtarabilir ya da bilmediği eğitimini almadığı çok basit bir hatanın hayatına mal olabileceğine tanıklık ediyoruz. Aldığı ilk ders sonrasında kendisine iyi olup olmadığını soran kendinden daha deneyimli bir askerin, eline bir torba tutuşturup ölen askerlerin boynundaki künyeleri toplamasını istediğini görüyoruz. Kahramanın yolculuğu aslında tam da bu noktada başlıyor ve son buluyor.
Hikayenin başında, Paul'un bir düşman askerini öldürürken, gayet insani bir biçimde ne kadar zorlandığını ve sonrasında ne kadar pişmanlık duyduğunu görüyoruz. Filmin finalinde savaşın sona ermesiyle birlikte artık bu acemi askerin yerini, tüm dostlarını ve duygularını kaybetmiş bir savaş makinesi almıştır. Künye torbası ise, bu sefer Paul'un hayatını kurtardığı acemi bir askerin eline tutuşturularak, aslında batı cephesinde yeni bir şey olmadığı döngüsü ortaya konuyor.
Bir asrı geçkin bir süre önce gerçekleşmiş bir savaş ve hemen sonrasında yazılan bir roman, yine yaklaşık bir asır önce çekilmiş bir film, ve şaşırmama sebep olan benzeri yüzlercesi varken, bugün yeniden çekiliyor yeniden önümüze konuluyor. Neden mi ? Cevap çok açık film ismiyle müsemma...
Çünkü batı cephesinde yeni bir şey yok, doğu cephesinde yeni bir şey yok, dünyada yeni bir şey yok. Savaşlar hala devam ediyor, insanlar hala ölüyor ve öldürüyor, İzlediklerinden, okuduklarından ve yaşadıklarından ders almıyor alsa da unutuyor.
Filmdeki gibi bugün masa başındakiler hala "itibardan tasarruf olmaz" diyen bir anlayışla yaşam sürerken, halkını açlığa ve acıya sürüklüyor. Kendi egoları ve kibirleri yüzünden halkını, kahramanlık hikayeleri uydurarak "bir gece ansızın gelebiliriz" diyerek savaş çığırtkanlığı yapıyor ve savaşlara sürüklüyor. İnsanlık, savaşlardan, salgınlardan, depremlerden, hiç bir afetten ders almıyor. Masa başındakiler hala, "kader'' ya da "bu işin fıtratında var" diyor.
Bu filmler, insanlık adına hiç bir cephede değişen yeni bir şey olmadığı için tekrar tekrar çekiliyor ve çekilmeye devam edilecek, hatırlatmak için belki de sadece UNUTMAYALIM diye. Duygularımızı kaybettiğimizi söylemek için, masumiyetimizi kaybettiğimizi fark edebilmemiz için, kibrit kutusunun içinde bile olsa bir canlıyı yaşatmaya çalışmayı ve bizi insan yapan şeyleri tekrar hissedebilmemiz için, belki sadece öğrendiklerimizden ders almayıp birer makineye dönüştüğümüzü yüzümüze vurmak için.
Eğer künye torbasını elinize almak istemiyor ve artık yeni bir şey olsun istiyorsanız. "Unutmayalım" diyenlerin sözünü kesmeyin, kestirmeyin ve unutmayın, sadece yeni bir şey olsun diye...

Bir yeniden çevrim olsa da savaş filmlerinin de zamanla zeka kazandığına ve büyüdüğüne bir örnek bu film. Eskiden bütün için çekilen tek bakış açılı milliyetçi filmler varken, artık bireylerin acısına odaklanan, savaşın berbatlığını gösteren filmler çekiliyor. Liselilere "birey yok, bütün önemli!" nutuğu çekip gaza getiren okul müdürü de her şeyi açıklıyor zaten. Bir arkadaşıma şakayla "eskiden milliyetçiydim, şimdi büyüdüm" demiştim. Sanırım tüm Dünya böyle düşünse başımıza daha az iş gelirdi. Örneğin Batı cephesindeki 100 metrelik toprak için çoğu çocuk olmak üzere 3 milyon insan ölmezdi. Bu insanlar üstlerinin onurları sebebiyle öldüler.

Filme gelecek olursak epey başarılı. 17 yaşındaki bir Alman'ı başrole koysa bile elinden geldiği kadar yan karakterlere, Fransızlar'a da göz takıyor. Setlerin epey küçük ortamlarda çekildiği aşırı belli olsa da gerçekçiliğinden pek bir şey kaybetmiyor. Savaştaki bir askerin sararan dişlerine kadar düşünülmüş olması, iyi geçişler ve kamera açıları, müzikler ile görsel atmosferini cilalamayı da başarıyor.

Filmin problemi ise fazla iyi niyetten kaynaklı. 1. saatin ardından o kadar çok karakterin uzun uzun ölüm sahnesine rastlıyoruz ki bir savaş antolojisine dönüştüğünü söylemek yanlış olmaz. Bu yüzden beylik laflarla kandırılan bu zavallı çocukların her birine eşit oranda üzülemedim, çünkü dramın suyu sıkıldı. Yine de savaşın kahramanlık değil, idrar, dışkı ve kan kokusu olduğunu, ölenlerin birer kahramandan ziyade bir baba, çocuk, kunduracı olduğunu göstermek açısından muazzam bir filmdi. Hatta aklımda yer edecek sayılı savaş filmlerinden oldu.