Deccal

Hırs yapıp bir kez daha izledim ve bu sefer ciddi ciddi rahatsız oldum filmin birçok yerinden. Trier, görünen o ki Femicide olayını kadınlık üzerinden doğal bir ritüel olarak benimsemiş biri. Bunun ateşli bir savunucusu görünümünde olmasa bile kadınlar için böyle bir sonun kaçınılmaz olduğunu, çünkü kadınlık özelliklerinin sadece karşısındaki erkeği ayartmak ve şeytansı olmak olmak üzerine kurmuş. Efendi köle olayında ise bu durum iyice yüzeye çıkıyor. Köle olan kadın efendisi tarafından kurtarılmak isteniyor. Keza kadın kurtarılmaya mahkum bir yaratık, ama efendi ne kadar uğraşırsa uğraşsın köle ya olduğu noktada sayıyor ya da efendi olmayı başarıp eski efendiyi köle yapıyor. Bu noktada oluşan her iki durumda efendi için sakıncalı. Efendi, söylediğim ilk duruma bir noktaya kadar tahammül edebilir ama kendi hiyerarşik yeri sallandı mı o vakit kölesinin yok edilmesi gerekir. Buradan film boyunca Trier’in çıkardığı sonuç ise köle olan kadının hiçbir zaman kölelikten sıyrılamayacağı veyahut sıyrılsa bile sonucun efendi için bir yıkım olacağını var sayması. Bu noktada köle yok edilmeli. Aslında Trier olayları benim dediğim açıklıkta işlese bir noktaya kadar yine saygı gösteririm ama o köleye karşı takınılan tutumu efendiyle değil de insan doğasının kendisiyle açıklama saçmalığına giriyor. Yani diyor ki "kadın doğası böyledir, burada efendi ne kadar uğraşırsa uğraşsın şeytani olan yola gelmeyecek, çünkü kadın olmaktan gelen bir ton defosu var. Onun için en iyi yol yok edilmesidir." Gerçekten herhangi bir sosyolojik açıklamayla anlatılmayacak bir olay bu. İnsanlığın başından beri süre gelen bir olaydan bahsediyoruz.

Filmimize tekrardan dönersek ilk yarı itibariyle Trier’in tutumu muğlak. Birçok kez kadının tarafını tutuyormuş hissi bile doğuyor ama ne zaman işin içine kutsanmış çocuk giriyor o zaman erkek, kadının kurtarılamayacağını anlıyor. Çocuğun ayak kemiğindeki deformasyonlar ve son sahnede ölüme giden çocuğu gören ama buna kayıtsız kalan kadının her şeyden sorumlu olduğunu görüyoruz. kölenin kurtarılamayacağını anlayan erkek ise artık ipleri eline alıyor ve kadını kurban ediyor. Burada efendinin fiziksel olarak zarar gördüğünü de unutmamak gerek. Kurban edilmeden önce de kadın tarafından gelen(kadın tarafından istenilen) öğretilmiş bir cezalandırma işlevi var. Hemen hemen her sevişme sahnesinde kadın erkekten ona vurmasını, bir nevi cezalandırılmayı istiyor, çünkü Trier’e göre kadın bunu hak ediyor. Burada bunu sanki, bu benim kendi görüşüm değil, kadının doğasında bu var demeye getirmesi küstahça gerçekten.

Final ise genele uygun şekilde yapılmış. kadını öldüren erkek doğaya sığınıp mükemmel bir biçimde uyum sağlıyor. Kendine bir kol değneği yapıyor ve doğanın ona sunduğu yiyecekleri yiyor. Şeytanlığın değil de rasyonalitenin galip gelmesi ise zaten Trier’in tavrını ortaya koyuyor. Şeytani olan bir kez daha yok edilmiş oluyor. Aslında Trier film boyunca bunları adam gibi, taraf tutmadan anlatsa kimsenin bu yönde bir eleştirisi olmaz sanırım. Ama kadını hedef ve sorumlu, erkeği ise sorun çözücü ve rasyonel göstermesi; bu bölümlerde hristiyan teolojinin kadın tarafından şeytana tapma olarak betimlenmesi gerçekten erkeğe karşı bir pozitif ayrımcılığa gittiğini gösteriyor Trier’in.

Lars Von Trier’in en büyük hatası ise bu düşüncelerinin antitez’ini oluşturamıyor olması. Her düşüncesi, her hamlesi tek boyutlu. Kadın tek boyutlu, erkek tek boyutlu, efendi-köle diyalektiği tek boyutlu. Bu noktada belki teoloji üzerinden derin bir okumaya gidebiliriz ama bütünün üstüne araştırmacı bir doküman göremiyorum ben.

Düşünmek ve olanı anlamak bilmenin sonucuna bağlıdır.

Şimdi bu film hakkında değişik anlamda yorum yapan kişiler var. Peki hangisi doğru söylüyor? Bana kalırsa filmi öven de övmeyen de neden övüp neden övmediğini bilmiyor. Farklı bir bakış açısı olabilir bu söylediğim, ama film tam olarak aydınlanma çağının getirdiği sıradanlığı aşma çabasını anlatıyor. Hani filmde çok fazla cinsellik var diyen kişileri anlamak kolay, çünkü gerçekten fazla cinsellik var, ama bu o kadar önemlidir ki film için o cinsellik ya da haz filmin ana konusu. Bu kadar cinselliğe ne gerek vardı sorusu böylelikle yok oluyor. Filmi anlamak için üzülerek söylüyorum felsefe bilmek lazım bir de Kutsal kitabı yani İncil'i. Nietzsche diyeceğim. Şimdi üf ya ne Nietzsche'si diyenler olabilir, ama sıkı durun Nietzsche'nin de Deccal kitabı var. Yönetmenimize hayran oldum doğrusu. Bu filmi çekerken yönetmenin bir ara psikolojik sorunlar yaşadığını biliyor muydunuz? O kadar kolay değil millet. Bilmeden yorum yapmak ya da araştırmadan kestirip atmak filme haksızlık. Deccal kutsal kitaplara göre dinleri bitirecek kötü bir ruhtur. Nietzsche'ye göre bu biraz farklı. Deccal kitabında Nietzsche, daha çok doğanın Tanrı karşında düşmanlık içinde olduğunu ve Deccal'in doğa içinde var olduğundan bahseder. Zaten kadın yani filmdeki oyuncumuz doğadaki bir eve geldikten sonra cinnet geçirmeye başlar. Şeytan asıl olan kadın bedenine erişmeyi başarır. Deccal doğayı anlamak ve Tanrı'yı aşmanın tek yoludur. Filmin adına bakıp korku türü beklemeyin yani.

Filmlere bakış açımız çok yönlü olamaz tabi ki bu film de bu noktada bir amaca hizmet ediyor. Aslında bizden uzak olsa da Hıristiyanlık dinine yönelik bir gönderme mevcut. Hıristiyanlara göre inanılması gereken son din kendilerinkidir. Bu noktada Nietzsche bile kendi döneminde Müslümanlık üzerine pek bir araştırma içine girmez. Bize farklı gelecek, ama İncil'i okuduktan sonra haklı olduklarını çok net görebilirsiniz. Bu film İncil'in ya da dünya dinlerinin kadın üzerine verdiği yükü gözler önüne seriyor. Pandora'nın kutusu ya da Havva'ya kadar her kötülük kadın üzerinden yargınlamaya başlamıştır. Yani yaratılış dinine göre söylüyorum bunları. Nietzsche "Güç" der. Güç daha çok olmak ister. Erkek güçlü olduğu için doğada kadın üzerinde egemenlik kurar ve her yerde kadına emretmeye başlar. Dinlerde de bu açıktır. Tüm peygamberler erkektir ve kadına ne yapılması gerektiğinin yine erkeğe anlatır. Aydınlama çağıyla birlikte doğanın güce olan kuralı değişmeye başlar ve kadın isyan eder. Filmde de bunu çok net görüyoruz. Sembolik çok şey var filmde. Erkek cinsel organının gözükmesi de bundan dolayı. Doğurganlık doğasının kadın üzerinde yarattığı yıkım ve erkeğin bu yıkımda kadın kadar yaralanmaması da yine dine karşı bir isyan başlatıyor. Filmin sonlarına doğru bunu çok net görüyoruz.

Doğa her zaman kazanır. Her ne kadar kadın yıllar boyunca güçlü olan erkeğin altında ezilmişliğini aşmaya çalışsa da doğa buna izin vermemiştir. Aklı hayatının merkezine almanın kadın için bir çıkar yol olmadığını görüyoruz. Zaten Nietzsche insanlığın soyutsal hurafeden çıkıp aklın diyalektiğine takılıp kalacağını ikisinini de aynı olduğunu söylemiştir. Günümüz dünyasında haklı olduğunu görebiliyoruz. Güya aklın çağındayız, ama yine kadın kadın olmak için bedeninin vermiş olduğu lanetine sığınmak zorundadır. Psikolog olan erkek oyuncu kadının yaşadığı sorunları çözmek için öne atılıyor. Bu da yine erkek üstünlüğüne bir atıf niyetinde, ama her şeyin sonunda kadın ve erkeğin tanımlanması için bir arada yaşama zorunluluğunu görüyoruz.

Aslında filmdeki en büyük nokta kadının cinsel haz sırasında gözünde var olan çocuğunu yansımasıdır. Yani aslında anne çocuğu görmüştür, ama hazdan vazgeçip onu kurtaramamıştır. Bu nedenle anne her geçen gün bilinçaltındaki gerçeklikten kopamayıp cinnet geçirmeye başlamıştır. Buradaki her somutluk birer metafordur. Birde filmin sonunda erkek kadını yani hazı öldürdüğü için aklı seçmiştir. Bunu gören diğer kadınlarda aklın peşinden gitmeye başlar. O kadar kadının erkeği takip etmesi bana göre bundandır. Asıl olan kadınların yüzlerinin olmaması. Bu da yine yukarıda söylediğim Nietzsche'nin sözüne çıkıyor. Kadın daha önce doğanın yani yaratılışın kölesiydi şimdiyse aklın kölesi, çünkü her ne kadar dinleri aşsakta güç doğanın bir diğer değişle var olan tek somutluğun var olan görülen gerçekliğidir. Kadın her zaman erkeğin egemenliğinde olacaktır.

Kısacası. Gülücük Filmi öyle kaldırıp atmayın. İçinde inanılmaz bir gerçeklik ya da felsefe saklıyor diyebiliriz. 7. sanata yakışan bir yapım. Din felsefesini ve hatta hazcılığın ne derece sınırlarda yaşadığını bizlere gösteren bence inanılmaz bir yapım.

Tekrar söylüyorum, filmi anlamak için az biraz okumak lazım. Anlamadığınızda kendinize kızmayın yani, çünkü bildiğiniz kadar düşünürsünüz.

İyi seyirler.

P: 7